Những yếu tố giúp Hà Nội dẫn đầu Chỉ số đổi mới sáng tạo bốn năm liên tiếp

Với lợi thế vượt trội về nguồn nhân lực, năng lực nghiên cứu phát triển, quy mô thị trường và hạ tầng số, Hà Nội đã có năm thứ tư liên tiếp dẫn đầu Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII).

Bốn năm liên tiếp giữ vị trí quán quân

Tại Lễ chào mừng Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia diễn ra sáng 4/10, Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) năm 2026 đã chính thức được công bố. Theo đó, Hà Nội là địa phương đạt điểm số cao nhất cả nước với tổng điểm 63,80. Trong đó, nhóm chỉ số đầu vào đạt 67,68 điểm và nhóm chỉ số đầu ra đạt 59,92 điểm. Kết quả này giúp thủ đô duy trì vị trí dẫn đầu toàn quốc trong bốn năm liên tiếp, kể từ các kỳ đánh giá năm 2023, 2024 và 2025.

Theo đánh giá từ Cục Đổi mới sáng tạo, vị thế dẫn đầu của Hà Nội là kết quả của quá trình đầu tư bài bản và tập trung vào các lĩnh vực cốt lõi. Thành phố thể hiện thế mạnh rõ rệt ở các khía cạnh gồm nhân lực, hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), quy mô thị trường, hạ tầng số cùng các chỉ số liên quan đến tài sản trí tuệ.

Thế mạnh từ nguồn nhân lực và năng lực nghiên cứu

Số liệu từ PII 2026 cho thấy vốn con người và nghiên cứu là trụ cột mạnh nhất của Hà Nội với điểm số dẫn đầu đạt 86,68 điểm. Trong đó, chỉ số giáo dục đạt 94,89 điểm và chỉ số nghiên cứu - phát triển (R&D) đạt 78,84 điểm, đều đứng đầu cả nước. Đáng chú ý, các chỉ số về tỷ lệ học sinh đạt giải kỳ thi học sinh giỏi quốc gia THPT và nhân lực R&D của thành phố đều đạt mức điểm tối đa 100 điểm. Điều này phản ánh ưu thế vượt trội của Hà Nội khi sở hữu mạng lưới trường đại học, viện nghiên cứu dày đặc cùng lực lượng lao động tri thức dồi dào.

Nhờ nền tảng nhân lực vững chắc, Hà Nội cũng đứng đầu cả nước về trụ cột sản phẩm tri thức, sáng tạo và công nghệ. Nhiều chỉ số thành phần đạt điểm tuyệt đối như sáng tạo tri thức (bao gồm đơn đăng ký sáng chế, giải pháp hữu ích và đơn đăng ký giống cây trồng trên 10.000 dân) và tài sản vô hình (đơn đăng ký nhãn hiệu trên 1.000 doanh nghiệp và đơn đăng ký thiết kế kiểu dáng công nghiệp trên 10.000 dân).

Thị trường phát triển và hạ tầng quản trị hiện đại

Khả năng tiếp cận vốn và quy mô thị trường rộng lớn là những bệ đỡ quan trọng cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại thủ đô. Hà Nội tiếp tục dẫn đầu ở trụ cột trình độ phát triển của thị trường. Các chỉ số đạt điểm tuyệt đối 100 gồm có tín dụng cho khu vực tư nhân trên 1.000 lao động thuộc lĩnh vực tài chính và đầu tư, mật độ doanh nghiệp trên 1.000 dân, cùng tỷ lệ đóng góp vào GDP cả nước.

Về trình độ phát triển của doanh nghiệp, Hà Nội xếp thứ nhất ở chỉ số lao động có kiến thức (tỷ lệ lao động từ 15 tuổi trở lên đã qua đào tạo và tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động R&D đều đạt 100 điểm). Khả năng hấp thu tri thức của doanh nghiệp trên địa bàn cũng ghi nhận điểm số tuyệt đối ở tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo.

Trong trụ cột cơ sở hạ tầng, chỉ số quản trị điện tử của Hà Nội đạt điểm tối đa 100 với giá trị 4,05, xếp vị trí thứ nhất. Kết quả này chứng minh năng lực ứng dụng công nghệ mạnh mẽ của thành phố trong quản lý công, tạo tiền đề thuận lợi để triển khai các giải pháp số và hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp đầu tư, mở rộng sản xuất.

Những dư địa cần cải thiện

Mặc dù đạt điểm số cao ở nhiều hạng mục, báo cáo PII 2026 cũng chỉ ra những điểm nghẽn mà Hà Nội cần khắc phục. Ở trụ cột thể chế, môi trường chính sách của thành phố chỉ xếp thứ 29/34, chủ yếu do các hạn chế về thiết chế pháp lý và an ninh trật tự. Điều này cho thấy môi trường thể chế hiện tại vẫn chưa tương xứng với tiềm năng nguồn lực của thủ đô.

Bên cạnh đó, năng lực hạ tầng chung và môi trường sinh thái của Hà Nội cũng nằm ở nhóm phía sau. Chỉ số quản trị môi trường của thành phố nhận điểm 0, xếp vị trí 34/34. Dù điểm số này không đồng nghĩa với việc giá trị thực tế bằng không, nhưng nó phản ánh một khoảng trống lớn trong công tác quản lý môi trường cần được tập trung cải thiện trong thời gian tới.

Mối tương quan giữa kinh tế và đổi mới sáng tạo

Theo phân tích từ Cục Đổi mới sáng tạo, mức độ phát triển kinh tế - xã hội và năng lực đổi mới sáng tạo của các địa phương có mối liên hệ mật thiết nhưng không phải lúc nào cũng tỷ lệ thuận, tương tự như mô hình Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII). Tại Việt Nam, kết quả PII 2026 ghi nhận một số địa phương dù có thu nhập bình quân đầu người ở mức trung bình nhưng vẫn đạt thứ hạng cao như Thái Nguyên, trong khi một số tỉnh có thu nhập cao lại có thứ hạng PII khiêm tốn hơn.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, Hà Nội đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế 8,85%, xếp thứ 20 cả nước. Tuy nhiên, trong cách tính toán của PII, một số chỉ số lấy GRDP làm mẫu số sẽ mang lại lợi thế cho các địa phương có quy mô mẫu số nhỏ hơn.

Chỉ số PII do Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng dựa trên phương pháp luận của GII, gồm 52 chỉ số thành phần chia làm 7 trụ cột (5 trụ cột đầu vào và 2 trụ cột đầu ra). Dữ liệu phục vụ đánh giá được thu thập từ các số liệu thống kê nhà nước của các năm gần nhất từ 2020 đến 2026. Hiện nay, PII đang trở thành công cụ quản lý hữu hiệu khi đã có 29 trên tổng số 34 địa phương ban hành kế hoạch hành động cụ thể nhằm cải thiện chỉ số này.