Trí tuệ nhân tạo đang tạo ra thế hệ tội phạm mạng giá rẻ với mức độ sát thương cao

Sự phát triển mạnh mẽ của các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo điều kiện cho một thế hệ tội phạm mạng mới hình thành với chi phí thấp nhưng gây ra mức độ sát thương lớn.

Tội phạm mạng giá rẻ nhờ công cụ AI đại trà

Theo chuyên gia bảo mật Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), nếu như trước đây các cuộc tấn công mạng đòi hỏi tin tặc phải có kỹ năng lập trình chuyên sâu cùng hạ tầng đắt đỏ, thì nay AI đã thương mại hóa các công cụ lừa đảo thành dịch vụ đại trà. Chia sẻ tại hội thảo "An toàn thông tin trong kỷ nguyên AI" tại Hà Nội, ông Hiếu cho biết một công cụ tạo video Deepfake giả mạo khuôn mặt theo thời gian thực có giá thuê chỉ khoảng 35 USD/tháng.

Việc rào cản kỹ thuật bị san phẳng giúp kẻ xấu dễ dàng tự động hóa kịch bản lừa đảo diện rộng, vượt qua hệ thống định danh sinh trắc học eKYC của ngân hàng, xóa nhòa rào cản ngôn ngữ và phát tán mã độc chiếm quyền điều khiển thiết bị di động. Hậu quả tài chính từ làn sóng này rất lớn. Thống kê từ Bộ Công an và Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) ghi nhận hơn 6.000 vụ lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam trong năm 2024 với thiệt hại vượt 12.000 tỉ đồng, trong khi tổn thất toàn khu vực ASEAN ước tính vượt 23 tỉ USD.

Rủi ro từ sự hội tụ của AI và Internet vạn vật

Mức độ nguy hiểm tiếp tục gia tăng khi AI kết hợp với mạng lưới internet kết nối vạn vật (AIoT). Tại Việt Nam, với hơn 27,2 triệu thuê bao 5G và hàng triệu thiết bị IoT như camera, thiết bị định tuyến hoạt động tại các cơ quan, doanh nghiệp, bề mặt tấn công đã mở rộng ra toàn bộ kiến trúc 5 tầng của hệ thống. Bất kỳ thiết bị thông minh nào thiếu kiểm soát đều có thể biến thành botnet, mã độc tống tiền hoặc kẽ hở để tin tặc tiêm lệnh thao túng AI tác tử (AI Agent) tự hành.

Khi AI hỗ trợ lập trình tới 80-90% mã nguồn thông thường, điểm nghẽn bảo mật không còn nằm ở lỗi viết code đơn lẻ mà thuộc về tư duy kiến trúc tổng thể. Các hệ thống thông minh buộc phải tích hợp năng lực an toàn thông tin ngay từ khâu thiết kế (Security-by-Design).

Giải pháp đào tạo nhân lực và xu hướng thị trường

Nhằm giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, các cơ sở giáo dục đang tái cấu trúc chương trình đào tạo. Viện Quản trị và Công nghệ FSB thuộc Đại học FPT đã ra mắt chương trình Thạc sĩ Công nghệ thông tin định hướng Trí tuệ nhân tạo vạn vật (MIT-AIoT), giúp học viên quản trị hệ thống AIoT như một chỉnh thể thống nhất từ phần cứng đến thuật toán và bảo mật.

Theo Fortune Business Insights, thị trường AIoT toàn cầu dự kiến đạt 82,74 tỉ USD vào năm 2026 với tốc độ tăng trưởng kép 32,4%/năm giai đoạn 2026 - 2034. Tại Việt Nam, thị trường IoT được dự báo đạt 7,2 tỉ USD vào năm 2030, đi kèm hạ tầng kết nối 5G không ngừng mở rộng.