Thách thức bản quyền trong lĩnh vực điện ảnh và âm nhạc khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mang lại những bước tiến lớn trong quy trình sản xuất phim ảnh và âm nhạc, đồng thời đặt ra những thách thức pháp lý phức tạp về quyền sở hữu trí tuệ.

Tác động hai mặt của AI đối với ngành sáng tạo

Tại diễn đàn về tác động của công nghệ số và AI tới nền kinh tế sáng tạo do Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức ngày 8/10, vấn đề bản quyền đã trở thành tâm điểm thảo luận. Theo ông Kiều Công Thược, Phó chủ tịch Hiệp hội Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam, AI hiện diện trong hầu hết các hoạt động sáng tạo với tỷ lệ người dùng rất cao.

Đại diện Liên đoàn Công nghiệp Ghi âm Quốc tế (IFPI), ông Tào Minh Hùng, đánh giá AI giúp người làm nhạc tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí cho các công đoạn thủ công. Ngay cả những nghệ sĩ có nguồn lực tài chính hạn chế cũng có thể tự mình thực hiện các bản thu và đưa sản phẩm ra thị trường nhờ sự hỗ trợ của công nghệ.

Tuy nhiên, ông Hùng cũng chỉ ra rủi ro khi AI học hỏi từ các tác phẩm có bản quyền để tạo ra sản phẩm mới cạnh tranh trực tiếp, gây bất lợi cho tác giả gốc. Quan điểm của ngành âm nhạc là không phủ nhận vai trò của AI nhưng cần có giới hạn rõ ràng, trong đó các sản phẩm hoàn toàn do AI tạo ra không nên được cấp bản quyền, đồng thời cần có cơ chế đền bù cho chủ thể quyền dữ liệu đầu vào.

Bài toán pháp lý và hệ sinh thái văn hóa mới

Ở góc nhìn khác, ông Kiều Công Thược cho rằng AI suy cho cùng vẫn là công cụ hỗ trợ nâng cao hiệu suất làm việc. Kết quả tạo ra phụ thuộc vào kỹ năng và dữ liệu của con người, và quyền quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người chứ không phải máy móc.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Lan, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nhận định công nghệ đang thiết lập một hệ sinh thái văn hóa mới. Sự dịch chuyển này làm nảy sinh các câu hỏi về quyền đối với chất liệu ban đầu, cách xác lập bảo vệ sáng tạo mới và phân bổ lợi ích thương mại.

Do đó, sở hữu trí tuệ trong văn hóa cần được nhìn nhận toàn diện trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ nhận diện nguồn gốc, khai thác đến chia sẻ lợi ích. Thiếu khung pháp lý rõ ràng sẽ tạo rào cản lớn cho nhà sáng tạo và khiến doanh nghiệp e ngại đầu tư.

Thách thức trong việc phân định ranh giới

Liên quan đến việc xác định tỷ lệ đóng góp giữa con người và AI trong một tác phẩm, ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, cho rằng việc bóc tách rạch ròi là không khả thi. Thay vào đó, cần chấp nhận các tranh luận và tìm giải pháp xử lý khi có thêm dữ liệu thực tiễn.

Diễn đàn này nằm trong chuỗi sự kiện Smart City Asia diễn ra từ 8-10/10 tại Hà Nội. Trong khuôn khổ sự kiện, ban tổ chức cũng chính thức mở cổng đăng ký Giải thưởng Văn hóa Sáng tạo - Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 nhằm tôn vinh các sáng kiến làm mới di sản bằng công nghệ và tư duy đương đại.